مردم شناسی مراسم شبیه خوانی ( تعزیه )/مسعود گنجعلیخان حاکمی




پژوهش حاضر به مطالعه و بررسی مراسم آئينی مذهبی تعزيه از ديدگاه مردم شناسی می پردازد .


   برپايي آئين های مذهبی خصوصاً هنر تعزيه خوانی که مربوط به سوگواری امام حسين(ع) و اهل بيت عصمت و طهارت(س) بر می گردد، در تاريخ اين سرزمين عليرغم فراز و نشيب های که متأثر از جريانات سياسی، اجتماعی و فرهنگی زمان بوده است، همواره مشاهده می شود . تعزيه از حماسه کربلا نشأت گرفته و ناله گريه فغان مردان و زنانی دلسوخته است که از فردای عاشورا به اين فاجعه جانگداز گريستند و در طی بيش از هزار سال معنويت و تقدس واعتبار والای اين قيام را زنده نگهداشتند .

   تعزيه تنها شکل ويژه ای از نمايش در طول تاريخ تئاتر مذهبی ايران است که مجريان نقشهايش انسانهای آگاه دل بودند که نه به قصد تفنن و سرگرمی، بلکه به دليل ادای وظيفه در طی روزهای عزای حسين(ع) پا به دايره نمايش گذاشتند و با همه شوريدگی و احساس و اعتقاد به معنا و مفهوم اين آئين مذهبی ابعادی چشمگير و والا بخشيدند .

از آنجائيکه رکن اساسی مجالس تعزيه بر بنياد فرهنگ عامه و بر زمينه انديشه و احساس و اعتقادات عامه مردم کوچه بازار بنيان گرفته است و ساخت و پرداختی ساده زبان و بيانی روان وعامه فهم دارد، از اين رو تعزيه نامه ها در زمره ادبيات عامه و در مجموع فرهنگ مردم قرار می گيرند . بطور کلی نمايش مصائب در تعزيه خوانی چنان شور و غوغايي در درون مؤمنان پديد می آورد که رشته های پيوندشان را با زندگی دنيوی نامقدس می گسست و آنان را به فضای قدسی پر رمز و رازی که تجليگاه روح مقدسان و نياکان است می برد .

   همه دست اندرکاران تعزيه خوانی از تعزيه گردان و تعزيه خوان و بانيان تعزيه گرفته تا خادمان و تماشاچيان مجالس تعزيه، شرکت در سوگ سالار شهيدان و ذکر مصيبت و افشاندن اشک در ماتم شهادت او و آلام اهل بيتش را تلاش در پالودن گرد مصيبت از چهره جان و سبک کردن بار گناه و تزکيه نفس و ذخيره کردن اجر معنوی و ثواب اخروی

می پندارند .

   مردم با حضور در مجالس تعزيه خوانی و موئيدن و گريستن در سوگ امام حسين(ع) وشهيدان کربلاو ناليدن در غم به اسيری بردن اهل بيت امام، پيوند خود را با مذهب پدران و نياکانشان استوار می کنند و از ثواب ذکر مصيبت و گريه در عزای امام حسين(ع) توشه ای معنوی برای سفر آخرت خود فراهم می آورند . این پژوهش با روش تحقیق میدانی و ابزار مشارکتی در شهر محی آباد کرمان صورت گرفته و هدف اصلی آن نقش تعزیه در زندگی مردم و باور ها و اعتقادات آنان می باشد .

واژه های کليدی

تعزيه : عزاداری کردن، برپاداشتن مجالس عزا برای حسين بن علی عليه السلام، نمايش دادن وقايع کربلا و حوادثی که بر سر بعضی ائمه آمده، نمايش مذهبی شبيه خوانی . ( معین، 1378 )

تئاتر : از واژه يونانی تئاترون به معنای ديدن(تماشا کردن) و محل تماشا آمده است . ( گنجعلیخان حاکمی، 1387)

تعزيه گردان : تعزيه گرداننده، کارگردان تعزيه، مدير تعزيه، چرخاننده يک دستگاه، گرداننده امری . ( معین، 1378 )

 تعزيه خوان : تعزيه خواننده، کسی که در تعزيه وظيفه ای را ايفا کند و اشعار مخصوص را بخواند . ( معین، 1378 )

 قتلگاه : جای کشتن(انسان و حيوان) مقتل . ( معین، 1378 )

شعيره : علامت، نشانه، هر يک از اعمال و مناسک حج . ( قریب، 1367 )

ژانر : نوع، انواع . ( گنجعلیخان حاکمی، 1387)

مقدمه

   در همه جوامع انساني، براي پاسداشت انديشه ها و اعتقادات بنيادين خود دست به اجراي مراسم و مناسک گوناگوني

مي زنند که اين امر باعث کارکرد تثبيت باورها، انديشه ها و آرمان ها خواهد بود مانند مناسک حج در اسلام، مراسم روز سده در آئين زرتشت، مراسم سوگواري در ماه محرم، نيز به نوبه خود در جهت حفظ، تثبيت، تداوم افکارو اعتقادات شيعيان طول تاريخ اين مذهب ايفاي نقش نموده است و اين تحقيق تاملي است به قدر بضاعت در باب نوع نمايشي که در ايران پيش از اسلام به ا عتقاد غالب فرهنگ پژوهان، مرسوم و متداول بوده است « ميرچا الياده معتقد است که اجرا و دوباره نمايي يک واقعه روحاني که در گذشته روي داده، تجسم دوباره آن واقعه در حال حاضر است. بدينگونه هر سال از طريق تعزيه، اين رستاخيز مکرر تا ابديت، بارها و بارها به وقوع مي پيوندد و شيعيان مومن، خود را در کربلا در حال مشاهدة وقايع و مصائب آن احساس مي کنند » ( یگانه، 1387، 186 )

   محقق براين اعتقاد است تعزيه نه تنها شيعيان را به منبع لايزال الهي مي پيوندد، بلکه با يکدست کردن آرمان ها و عقايدشان آنها را به يکديگر نزديک تر مي کند و به آنها وحدت مي بخشد، بدين ترتيب آرمان اصلي تعزيه خلق احساس جمعي در ميان مردم است.

طرح مسئله

   هر انساني از آغاز، با شادي و اندوهاي فراواني همراه است که ياد آوري برخي از آنها به سبب اهميت و تاثير در زندگي ديگران جنبه عمومي يافته است، بنابراين انسانها براي حفظ و ماندگاري خاطره اين احساسات در حافظه جمعي دست به بر پايي آيين ها و مراسم و مناسک گوناگون زده اند.

تعزيه يک ژانر نمايشي کامل است که از دل سيرو روند فرهنگي، سياسي، اجتماعي و اعتقادي ايرانيان در طول قرن هاي گذشته برخاسته است.

   که در دوره آل بويه تعزيه به جذب آيين هاي سوگواري شيعي پرداخت، در دوره صفويه يا مرثيه هاي شاعراني چون محتشم کاشاني به غناي ادبي رسيد و در دوره قاجاريه بود که به نمايش کامل تبديل و تکيه هاي زيادي براي اجراي آن ساخته شد.

   حال که تعزيه با تکيه بر اعتقادهاي مذهب شيعه و بهره گيري از شعر فارسي و موسيقي و آواز سنتي، تنها گونه نمايشي ايراني محسوب مي شود، متاسفانه هنوز بطور شايسته مورد توجّه و حمايت قرار نگرفته است.

در اين پژوهش به جهت و اهميت و تاثير ژرف و گسترده اجراي شبيه خواني (تعزيه) در تمامي ابعاد زندگي از جمله ادبيات، هنر، گرايشهاي مذهبي، قشرهاي اجتماعي، دگرگوني فرهنگي و غیره

جهت امکان بررسي دقيق تر و قابل اجرا بودن و طرح تحقيق و متناسب با فرصت هاي موجود بررسي مردم شناسي فرهنگ شبيه خواني (تعزيه) در شهر محي آباد مد نظر قرار گرفته است.

تعزیه ( جامعه )

   رکن اساسي مجالس تعزيه بر بنياد فرهنگ عامه و بر زمينه انديشه و احساس و اعتقادات عامه مردم کوچه و بازار بنيان گرفته است و ساخت و پرداختي ساده و زبان و بياني روان و عامه فهم دارد، از اين رو تعزيه نامه ها در زمره ادبيات عامه و در مجموع فرهنگ مردم قرار مي گيرند .

   در اينجا به شرح و توضيح نقش و کارکرد نمايشي آييني  مذهبي تعزيه خواني  در جامعه شيعه ايران مي پردازيم و تاثير آنرا در زمينه هاي اجتماعي، فرهنگي و رواني در گسترده ذهني و رفتار و احساس جمعي مردم و ايجاد وحدت و همبستگي ميان اقشار گوناگون بيان مي داريم .

تعزيه ( رفتار عامه )

   يکي از وظايف و نقشهاي مهم مناسک آييني و آيينهاي شعيره اي برانگيختن احساس ديني عامه مردم و واداشتن آنان به تقليد و تکرار شيوه رفتار گذشتگان است.

   تعزيه خواني در جامعه ي مذهبي و متعصب ايران بيش از هر شکل ديگري از مناسک و شعائر مذهبي مي توانست با به تصوير در آوردن وقايع کربلا بر احساس عامه مردم تأثير بگذارد و آنها را در حفظ ارزشها ي معنوي و رخدادهاي کربلا برانگيزاند و دينداري و از خودگذشتگي شهيدان حماسه آفرين تاريخ تشيع را همچون انگاره و نمونه برتر رفتار در ذهن و خاطر آنان زنده و پايدار نگه دارد .

 گوستا و لوبون در تأثير نمايش و باز نمودن وقايع در ذهنيت توده ي مردم مي نويسد :

 « توده ها فقط به توسط تصاوير فکر مي کنند و به کمک تصاوير نيز تحت تأثير قرار مي گيرند فقط تصاوير ايشان را ميرمانند و يا وسوسه مي کنند و تنها تصاوير انگيزه رفتار آنها هستند. به همين دليل است که نمايشهاي تئاتري که تصوير را در واضح ترين شکل آن را ارائه مي دهند، بر توده ها هميشه تأثير عظيمي مي گذارند». ( لوبون، 1375، 88 )

    در نمايش اين وقايع هر چه گزافه نمايي بيشتر باشد و زمينه ي افسانه اي و حماسي وقايع پر رنگ تر نمايد اثر و نفوذ نمايش بر مردم بيشتر خواهد بود.

لوبون در تأثير افسانه اي و جادويي بودن نمايشها و تصاوير معتقد است که :

«جنبه هاي جادويي و افسانه اي وقايع بيش از هر چيز ديگر بر توده ي مردم تأثير مي گذارند، ارکان حقيقي يک فرهنگ را نيز در واقع همان جنبه هاي جادويي و افسانه اي مي سازند». ( همان، 87 )

تعزيه ( شور قدسيانه )

نمايش فاجعه جانگداز کربلا که در آن روحيه خشن و بي رحم طبيعت جاهلي با تمام مظاهر خود جلوه کرد و در طول چند ساعت از روز عاشورا که هفتاد و دوتن از مردان حق کشته شدند چنان حزن انگيز و درد آور است که در ژرفاي دل و احساس هر بيننده شور و غوغايي عارفانه به پا مي کند. کمتر کسي است که روايت و مصائب و آلام شهيدان و اهل بيت خاندان پيغمبر سبعيت و ستم اشقياء را در تعزيه بشنود و ببيند و از شدت اندوه ماتم شهيدان به هيجان نيايد و به گريه و مويه نشيند .

   ژوزف کنت گوبينو به هيجاني که از ديدن تعزيه خوانان و بينندگان تعزيه دست مي داد اشاره مي کند و اين شور و هيجان را انگيزشي قدسي و معنوی  وصف مي کند او مي نويسد :

«آدمي اگر با ديدن اين وقايع خونسرد بماند، ديگر انسان نيست، چون در قبال سنگدلي و ستم بي احساس است و نيز مسلمان نيست، چون اهل بيت پيامبر را پاس نداشته است.» ( کنت گوبینو، 1365، 163 )

يکي از تعزيه شناسان هدف از تعزيه خواني را :

«نه تنها پديد آوردن يک نظم انديشگاني اخلاقي و ديني در بينندگان بلکه برانگيختن يک واکنش درون بالا مانند خنده يا گريه و خشم يا جنب و جوش و هيجان در آن دانسته است.» ( چلکووسکی، 1355، 177 )

   به طور کلي نمايش مصائب در تعزيه خواني چنان شور و غوغايي در درون مومنان پديد مي آورد که رشته هاي پيوندشان را با زندگي دنيوي نا مقدس مي گسست و آنانرا به فضاي قدسي پررمز و رازي که تجليگاه روح مقدسان و نياکان است مي برد .

کارل گوستاويونگ معتقد است که :

«مردم با حضور در آيين هاي مذهبي و مشارکت در سرنوشت قهرمانان روحاني خدا گونه فرهنگ خود به طور غيرمستقيم دگرگون مي شوند. اين دگرگوني از راه عمل کردن يا باز گويي بدست مي آيد». ( گوستاویرنگ، 1370، 193 )

تعزيه (  ايجاد وهم و خيال )

   ارسطو تأثير عمده درام را ايجاد وهم مي انگاشت. مي گفت ايهام در کلام و بيان نمايش بايد چنان نيرومند باشد که بينندگان نمايش در اثر ايهام قومي آن به گونه اي جذب نمايش بشوند که خود را از ياد ببرند و واقعه اي را که در نمايش مي گذرد واقعه اي بپندارد .

    ويژگيهاي نمايشي يا درامي تعزيه وقايع کربلا و نيروي وهم انگيزي و تأثير گذاري آن روي احساس مردم چنان قوي بود که در تعزيه خوانيهاي معتبر قديم وقتي که تعزيه خوانان آگاه و ورزيده تعزيه  مي خواندند، مي توانستند در ذهن تماشاچيان مؤمن و معتقد ايجاد ايهام کنند و بر آنان چنان تأثير بگذارند که از خود وارهند و بي خود شوند .

   آگاهي از موسيقي و شناخت دستگاهها و مقامها و گوشه هاي موسيقي ايران، داشتن چند دانگ صداي خوش شعرداني و بيان درست اشعار، ايهام را در تعزيه خواني دو چندان و اثر آنرا روي تماشاچيان تشديد مي کرد، تعزيه خواناني که صاحب اين هنرها و ويژگيها بودند، مي توانستند در تعزيه خواني بدرخشند و با ايجاد وهم در تماشاچيان روي احساسات آنان اثر ژرف بگذارند و به سادگي به هدف خود که ابلاغ پيام رنج و مصيبت است برسند .

« روايت کرده اند که در تعزيه شهادت امام حسين (ع)   در روز عاشورا در فيروز آباد فارس، وقتي که شمر پس از رجزخوانيهاي خود شمشيرش را کشيد وخواست آن را بر فرق سر امام فرود آورد، ناگهان مردي قشقايي با چوبدستي از ميان جمع تماشاچيان بيرون جست و فريادکنان به سوي شمر دويد و با همه ي نيرو چوبدستش را به او کوفت. شمر از روي اسب بر زمين افتاد مرد قشقايي با صداي بلند به او گفت:« آقاي من هزار سال پيش غريب و بي کس بود ولي حالا که اين همه جمعيت دارد چرا در دست چنين ظالمي گرفتار و اسير باشد».

( بهمن بیگی، 1324، 181 )

تعزيه ( تزکيه نفس )

همه دست اندرکاران تعزيه خواني از تعزيه گردان و تعزيه خوان و بانيان گرفته تا خادمان وتماشاچيان مجالس تعزيه، شرکت در سوگ سالار شهيدان و ذکر مصيبت و افشاندن اشک در ماتم شهادت او و آلام اهل بيتش را تلاش در پالودن گَرد مصيبت از چهره جان و سبک کردن بار گناه و تزکيه نفس و ذخيره کردن اجر معنوي و ثواب اخروي مي پندارند. مردم با حضور در مجالس تعزيه خواني و موئيدن و گريستن در سوگ امام حسين(ع)  و شهيدان کربلا و ناليدن در غم به اسيري بردن اهل بيت امام، پيوند خود را با مذهب پدران و نياکانشان استوار مي کنند و از ثواب ذکر مصيبت و گريه در عزاي امام حسين(ع)  توشه اي معنوي براي سفر آخرت خود فراهم مي آورند .

خوتسکو بر پا کردن مجلس تعزيه و تعزيه خواني و شرکت و حضور در مجالس عزادار :

«خشتهايي که شخص در اين دنيا مي پزد تا در آخرت، با آنها کاخ خويش را بسازد و به قول کاتوليکها کاري مي کند که خير و ثواب دارد و ضمناً آموزنده و عبرت انگيز براي مردم نيز هست». ( خوتسکو، 1365، 112 )

   چلکووسکي به چگونه برداشت مردم از تعزيه خواني و قدسي انگاشتن و همسنگ و برابر دانستن آن با عزاداريهاي ديگر اشاره مي کند و مي نويسد :

«چون در آغاز، شيعيان مرگ امام حسين (ع)  را عملي مقدس و رهايي بخش مي انگاشتند از اين رو باور داشتند که برگزاري مراسم محرم نيز مي تواند به رستگاري آنان کمک کند بعدها معتقد شدند که مشارکت در نمايشهاي تعزيه خواني نيز، هم تعزيه خوانان و هم تماشاچيان را از شفاعت امام حسين (ع)  در روز قيامت بهره مند خواهد کرد». (چلکووسکی، 1355، 204 )

تعزيه (  باب توسل جوئي  )

   تقليد و تکرار تمثيلي رفتار و گفتار ايزدگونه ي ا نبياء و اولياء در تعزيه خواني و باز نمودن شکل غم انگيز شهادت امام حسين (ع)  و ياران وفادار او در کربلاء به اين نمايش آييني ارزش و پايگاهي قدسيانه بخشيده و آن را همپا و همسنگ مناسک مذهبي عبادي ديگر قرار داده است .

   تعزيه خواني باب توسل جويي و مددخواهي را به روي مردم مي گشود و نقش مهم و مؤثري در آيين نذورات ايفا مي کند.

   باني تعزيه خواني شدن با کمک مالي کردن در بر پايي آن ايفاي نقش در تعزيه خواني، سقايي کردن، چاي دادن، گلاب افشاني کردن در مجالس تعزيه، دادن اسباب مجالس تعزيه، بستن و تزيين تکيه ها و حسينيه ها و جارو و تميز کردن صحن اين مکانها براي تعزيه خواني از جمله خدمتها و کارهايي بودند که مردم تبرکاً براي اجر و پاداش اخروي و يا به نيت اداي نذرهايشان و برآورده شدن حاجاتشان انجام دهند .

   مردم با اهداي نيروي کار و عرضه خدمت رايگان و پرداخت اعانه و نذريانه در مجالس تعزيه خواني زمينه اي آرماني براي توسل به نيروهاي مقدس ديني فراهم مي کردند. از اين طريق با نيروهاي قدسي بيرون از جهان مادي رابطه اي روحاني برقرار مي کردند و از آنها در فائق آمدن بر تنگيها و ناکاميها و برآورده شدن حاجات و شفاي بيماريها استعانت مي جستند.

جالب است بدانید که مردم شهر محی آباد کرمان پس از اجرای هر تعزیه در ماه محرم از خاک قتلگاه ( محلی معروف که تعزیه در آن جا اجرا می گردد ) به عنوان تبرک برداشته و اعتقاد دارند که باعث از بین بردن درد پا و چشم می گردد .

تعزيه (  بينش شهادت )

   حسين با شهادت مردانه ي خود به پديده ي مرگ اعتبار بخشيد و رنگ سياهي و ناخجستگي را از چهره ي مرگ زدود، تعزيه با روايت شهادت امام حسين (ع)  و باز نماياندن پايگاه والاي اين شهادت، بينش شيعيان را درباره ي

پديده ي شهادت استعلا مي بخشد و روحيه ي شهادت طلبي و مرگ با افتخار را در آنان زنده و پايدار نگه مي داشت .

   در فرهنگ شهادت وارهيدگي از اين جهان، حقيقت جويي، دليري، ايثارگري و دادجويي و ارزش، و وابستگي به اين جهان، حق کشي، جاه طلبي، خشونت، زورگويي، ستمگري و بي عدالتي  ضدارزش به شمار مي روند .

تعزيه در القاي مجموعه اين ارزشها و ضدارزشها به مردم و آموزش رفتار و خصائل سازگار با ارزشهاي والاي شهادت و تعيين يک هويت فرهنگي  در رفتار و اخلاق جمعي مردم جامعه نقشي سخت مؤثر داشت .

 

تعزيه ( تسکين آلام )

   مصائب و آلام امام حسين(ع)  در ذهنيت جامعه شيعه ايران نمونه کهن و ازلي مصائب و آلامي است که به رنجها و آلام شيعيان معنا مي بخشد. نمايش واقعه کربلا و تقليد و تکرار شهادت و مصائب انبياء و اولياء و اوصيا در محرم و صفر هر سال اثري آرامش بخش بر احساس شيعيان مي گذاشت. مردم با مشاهده ي درد و رنجهاي امام و شهيدانشان در کربلا احساس يأس و نااميدي را از خود دور مي کردند و درد و رنجهاي زندگي خود را خرد و تحمل پذير مي يافتند و همه رنجها و غمها را امري بهنجار و از ياد بردني و راهي به سوي رستگاري مي انگاشتند. نمايش مصائب در تعزيه خوانيها احساس غرور و بزرگي يک انسان کامل و والا را در درون دلهاي مردم جامعه ديندار سنتي تقويت مي کرد و تخم ايثارگري و از خودگذشتگي و حق جويي و ا نقلاب و شهادت را درکنه وجودشان  مي افشاند.

تعزيه(  تحکيم وحدت )

   نمايش شهادت قهرمانان و مصائب شهيدان دين و مذهب در تعزيه خواني از سويي انسان مؤمن و معتقد را با رشته اي نهاني به يک نيروي قدسي بيرون از او پيوند مي داد و از سوي ديگر با پديد آوردن وحدت در عقيده و رفتار مؤمنان، آنانرا به يکديگر نزديک و يگانه مي کرد. بنابراين هدف اصلي و مهم تعزيه تقويت و تحکيم، احساس جمعيت و يا احساس وحدت ميان مؤمنان، يعني ميان تعزيه خوانان روي سکوي تکيه و مردم پيرامون سکوي تکيه بوده است. اين هدف در تعزيه به صورت يک اتحاد عرفاني درمي آيد و رکن اصلي و شعيره اي تعزيه مي شود. همچنين رکن اصلي تعزيه هاي مربوط به واقعه کربلا بر نبرد ميان نيروهاي شر و خير و شهادت دليرانه قهرمانان پاک نهاد تاريخ مذهب نهاده شده است. از اين رو باز نمودن واقعه شهادت در تعزيه خوانيها، نيرو ستيزندگي و دليري و استقبال از مرگ و شهادت در راه عقيده و مذهب را در جامعه سنتي ديني تحکيم مي بخشيد .

   اصولاً هدف و کارکرد اجتماعي مهم دين و مناسک مذهبي نيز تقويت روحيه ستيزندگي و آماده کردن مومنان براي جهاد و شهادت است. مشارکت در مناسک و آيين هاي مذهبي نيروي ايمان انسان را تقويت مي کند و به او قوت قلب مي دهد تا اينکه با سرسختي و اعتماد به خود مصائب زندگي را تحمل کند.

چارچوب نظری

نظريه هاي مرتبط (نظريه کارکرد گرايي )

   برو نيسلاو ماليوفسکي(1942-1884) در نظريه کارکرد گرايي خود بر اين مهم تاکيد مي کند که نقش و کارکرد خصوصيات فرهنگي در يک جامعه بستگي به توانايي اين خصوصيات در رفع نيازهاي اعضاي آن جامعه دارد. گر چه اين نظريه با محدوديتهايي در بيان علت تفاوتهاي فرهنگي مواجه است .

   امّا با توجه به تاثير آيين هاي مربوط به سوگواري در برآورده نمودن بسياري از نيازهاي فردي و اجتماعي افراد نظير، احساس تعلق به گروه، حفظ و تاکيد و پاسداشت باورها و اعتقادات، داشتن زمينه و امکان بروز احساسات و عواطف و غيره مي توان از نظريه کارکرد گرايي نيز بهره بُرد. ( عسکری خانقاه، 1378، 260 )

 

نظريه کارکرد گرايي ساختي

   راد کليف براون، گرچه نظريه رفتار اجتماعي انسان را بر پايه کارکرد گرايي استوار نمود ولي بر خلاف مالينوفسکي معتقد بود که اعمال مختلف رفتار اجتماعي براي نگهداري و بقاي ساخت اجتماعي جامعه و نه برطرف کردن نيازهاي افراد بوجود آمده اند ( همان منبع، 261 )

   با توجه به اينکه تحقيق حاضر توصيفي بوده و منظور از آن روشن نمودن نقش و تاثير و تغيير شبيه خواني (تعزيه) در ساختار اجتماعي و زندگي روزمره مردم شهر محي آباد مي باشد، نظريه کارکرد گرايي ساختي بيشتر مورد توجه و استفاده قرار گرفت.

اهداف تحقيق

   نظر بسياري از مردم عادي و نيز انديشمندان بزرگ شيعه برگزاري مراسم تعزيه مربوط به واقعه کربلا و ساير ائمه و عامل اصلي بقا و جاودانگي مذهب تشيع گرديده و اساساً شيعه اماميه را نمي تواند بدون اين گونه مراسم تصور کرد.

لذا همان گونه که لازم است به جهت عقيدتي در حفظ و نگهداري اين نمايش آييني عاشورايي کوشا باشيم و از تحريف در فرهنگ عاشورا جلو گيري کنيم و در حفظ اصالتهاي دين و نمايش مذهبي ايراني در شکل وشمايل و شيوه اجرای سُنتی نيز کوشا باشيم .

   بويژه اينکه بسياري از اين مراسم و نيز به تبع آن باورها و رويداد هاي تاريخي مربوط به آنها در شرف فراموشي و حتي نابودي قرار گيرد و نيز به جهت عدم اطلاع کافي، ممکن است مورد تمسخر ديگران واقع شود که اين خود براي نسل امروز موجب بي توجهي و نهايتاً ترک آنچه که هويت فرهنگي را تشکيل داده گردد.

اهميت و ضرورت تحقيق

اگر امروز از سر غفلت يا ضعف ها و بنيان هاي فرهنگي خود را پاس نداريم و به نسل جديد نشناسيم، بطور حتم اين نسل در هجوم فرهنگ رنگارنگ، ياراي ايستادگي نداشته و به فرهنگي گرايش پيدا خواهد کرد که از آن او نيست و چنان مي شود که نه ظاهرش به فرهنگ خودي شباهتي دارد و  نه باطنش به بيگانه مي ماند، لذا دچار سر گشتگي و نوعي

بي هويتي مي گردد.

   يکي از بدعت هايي که در برخي تعزيه خواني ها ديده مي شود واقع گرايي است. بدين معني که شبيه گردان و شبيه خوان سعي دارند مثل يک تئاتر واقع گرا براي تعزيه دکور بزنند و صحنه آرايي واقع گرايانه داشته باشند چنان که

في المثل بجاي قرار دادن يک تشت آب به نشانه ي رود فرات .

   اجراي سنتي و قدرتمند و مکرر همين مراسم است که جامعه همواره متوجه خط فکري و فرهنگي امام خويش شده و از غفلت و بي توجهي به ارزشهاي مصون مي گردد .

   به همين دليل مي توان گفت: با اجراي مراسم تعزيه خواني جامعه در برابر انحرافات فکري و عقيدتي بيمه شده و اسلام شيعي مبتني بر روح حماسي توأم با تولاي حضرات معصومين (ع)  و تبري از دشمنان آنها در ميان مردم حياتي دوباره  مي يابد.

   بنابراين اهميّت توجه به مردم ناشي از ضرورت و اهميت حضور فرهنگ اصيل انساني و اسلامي در جامعه است تا اعضاي آن ياراي مقابله با هجوم انحرافات و بي فرهنگي را داشته باشند.

نتيجه گيري

   هر چند مردم شناسان همواره به ارزش هنر در جامعه وقوف داشته اند، ولي در سالهاي اخير بوده نمونه هايي از فرهنگ مادي هنرمندان و فرهنگ معنوي مبتني بر آيينها و نمايشهاي مردمي مورد توجه مردم شناسان و مردم نگاران قرار گرفته است و تعزيه نمايشي است مردمي و تجسم تلفيق فرهنگ توده و مذهب، حافظ آرمان هاي دروني نسلهاي متمادی و حاوي ويژگيهاي خارق العاده هنر نمايش و الگوي تئاتر نوين بوده و خواه و ناخواه در جامعه انساني نفوذ و گسترش فراواني داردو اين آيين مذهبي به جهت ارتباط با انديشه هاي بنيادين و اعتقادات انسانها اهميّت و جايگاه ويژه اي پيدا کرده و چنانچه از روي غفلت و بي خبري در جامعه حضوری کم رنگ پيدا کند، به مرور زمان مورد تحريف و دگرگوني قرار مي گيرد و بديهي است که در اين صورت مفاهيم و رخدادهاي وابسته به آنها نيز فراموش خواهند شد. از طرفي بزرگترين ضربه به فرهنگ يک قوم، تهي کردن آن از اعتقادات و ارزشهايي است که مردم به آنها پاي بندند.

تصور و تغيير آيين ها و مراسم تعزيه در طول زمان از نسلي به نسل ديگر بيشتر به طور شفاهي بوده است ولي با اين وجود در زمان حاضر با توجه به پديده غرب زدگي و به خصوص مهمترين عامل آن يعني پيشرفت تکنولوژي و سرعت انتقال ا طلاعات در تمام جهان و رشد روز افزون ارتباطات مختلف، مراسم و آيين ها به خصوص در نسل جوان به تدريج در حال از بين رفتن مي باشد.«در اين مورد غرب زدگي به تقليد بي رويه و غير منطقي از فرهنگ غرب، نه به معناي جغرافيايي بلکه به معناي کشورهاي توليد و صادر کننده کالا، گفته مي شود که همراه با کالا و تکنولوژي آنها وارد جامعه ما مي شود . ( آل احمد، 1383، 149 )

البتّه نه تنها آيين ها و مراسم بلکه تماميت فرهنگ ما در حال حاضر در معرض حملات فرهنگ غرب قرار دارد و نوجوانان و جوانان نيز بيشتر تحت تاثير قرار گرفته اند، هر چند تلاشها و کوشش هاي فراواني تا کنون براي جلوگيري از تاثير اين پديده بر جامعه صورت گرفته است.

   براي حفظ داشته هاي فرهنگي خود مي توان قسمی تلاش نمود که اولاً  به حفظ و گراميداشت همه مظاهر فرهنگي منجر شود، ثانياً در انتقال آن به نسل آينده هم سير تکاملي و روبه رشد فرهنگ حفظ گردد و هم از نقصان و حذف و يا تحريف اين مظاهر در جريان انتقال فرهنگي جلوگيري شود و به هر شکل ممکن فلسفه وجودي هر کدام چنان تبيين گردد که در اجراي مراسم گوناگون از تهمت بي محتوايي و خرافه گرايي، جامعه مبرا گردد، البته اين ميسّر نمي گردد مگر با هوشياري و دقت نظر تمامي اعضاي جامعه و دست اندرکاران و برنامه ريزان فعاليتهاي فرهنگي، هنري و مذهبي.

تعزیه خانه در تلگرام

تعزیه خانه کرمان در تلگرام

آرشیو اخبار

جمعه، 30 شهريور ماه
· اجرای مجلس شهادت امام در عاشورای 1440
سه شنبه، 27 شهريور ماه
·
جمعه، 23 شهريور ماه
·
·
دوشنبه، 19 شهريور ماه
· برنامه اجرایی گروه کهنوج معزآباد در محرم 1440
· ده مجلس تعزیه در دهه اول محرم
يكشنبه، 18 شهريور ماه
· برنامه اجرایی گروه تعزیه محی آباد در محرم 1440
سه شنبه، 13 شهريور ماه
· سوگواره تعزیه کهنو و معزآباد
يكشنبه، 4 شهريور ماه
·
· «شبیه‌نامه» مرجعی کامل درباره تعزیه
سه شنبه، 30 مرداد ماه
· شب های شبیه خوانی در معزآباد
چهارشنبه، 24 مرداد ماه
· برنامه اجرائی هشتمین سوگواره تعزیه چترود
· سیزدهمین سوگواره تعزیه محی آباد
سه شنبه، 16 مرداد ماه
· سومین جلسه مجمع عمومی انجمن تعزیه کرمان
يكشنبه، 14 مرداد ماه
· برنامه اجرائی سیزدهمین سوگواره محی آباد
پنجشنبه، 11 مرداد ماه
· برگزاری چهار سوگواره در استقبال از ماه محرم
پنجشنبه، 14 تير ماه
· «شبیه نامه» روی پیشخوان کتاب فروشی ها
شنبه، 19 خرداد ماه
· نخستین سوگواره تعزیه فرح آباد
پنجشنبه، 10 خرداد ماه
· برنامه اجرایی سوگواره تعزیه ماه در محاق
سه شنبه، 1 خرداد ماه
· لوگوی انجمن تعزیه کرمان طراحی شد.
چهارشنبه، 26 ارديبهشت ماه
· دومین سوگواره تعزیه «ماه در محاق»
· این رشته سر دراز دارد
سه شنبه، 25 ارديبهشت ماه
· هفتمین جشنواره سراسری آیین های نمایشی رضوی
چهارشنبه، 5 ارديبهشت ماه
· کتاب فرهنگ تعزیه در جهان ایرانی منتشر شد
پنجشنبه، 30 فروردين ماه
· مهلت تشکیل پرونده برای گروه های تعزیه
جمعه، 18 اسفند ماه
· فضایی سرشار از همدلی در تعزیه کرمان
سه شنبه، 15 اسفند ماه
· تعزیه نامه شهادت حضت قاسم (ع)
دوشنبه، 14 اسفند ماه
· اساسنامه انجمن تعزیه کرمان
شنبه، 12 اسفند ماه
· دومین جلسه مجمع عمومی انجمن تعزیه کرمان
سه شنبه، 1 اسفند ماه
· سوگواره تعزیه کرمان
· اختتامیه ی سوگواره ی تعزیه کرمان
دوشنبه، 30 بهمن ماه
· اول اسفند پایان سوگواره
جمعه، 27 بهمن ماه
· وداع با پیکر شهید گمنام در سوگواره تعزیه
دوشنبه، 23 بهمن ماه
·
چهارشنبه، 18 بهمن ماه
· اجرای تعزیه در روستای دهنو
· کارگاه آموزش تعزیه
· دیدار اعضای انجمن تعزیه با مدیر کل تبلیغات
سه شنبه، 17 بهمن ماه
· سوگواره تعزیه کرمان احیا شد
دوشنبه، 16 بهمن ماه
· دیدار اعضای انجمن تعزیه با مدیر کل اوقاف
شنبه، 7 بهمن ماه
· استاد یوسف شاه حسینی درگذشت
سه شنبه، 26 دي ماه
· دیدار اعضای انجمن تعزیه با مدیرکل ارشاد
پنجشنبه، 21 دي ماه
· روز شمار شبیه خوانی به روایت هاشم فیاض
چهارشنبه، 20 دي ماه
· دغدغه‌ها برای هنری که ثبت جهانی شده است
جمعه، 24 آذر ماه
·
شنبه، 18 آذر ماه
· 22 اجرا در فصل اجرای تعزیه
شنبه، 11 آذر ماه
· احیاء سوگواره تعزیه کرمان
پنجشنبه، 25 آبان ماه
· فرهنگ تعزیه در جهان ایرانی
جمعه، 14 مهر ماه
· اجرای مجلس عاشورا در عاشورای 1439
چهارشنبه، 22 شهريور ماه
· سامانه پیام کوتاه تعزیه خانه کرمان
· آشنایی با مبانی شبیه‌خوانی

مطالب قدیمی تر

مقالات

· آسیب شناسی تعزیه
· یادداشتی بر موسیقی تعزیه/سدعظیم موسوی
· تعزيه و شبيه خواني
· سوگ سیاوش/یدالله آقاعباسی
· هاشم فیاض...
· تعزیه، ‌نمایش‌ كامل ‌‌ایرانی/دكتر اردشیر صالح‌پور
· تعزیه و تاریخچه آن نزد خاورشناسان/ داوود حاتمی
· در آمدي بر تعزيه و تعزيه خواني/اسماعیل مجللی
· تعزيه و شبيه خوانى /جواد محدثى
· نوشتاری در باب تعزیه /دکتر عبدالحسین زرّین کوب
· تعزیه هنری نمایشی، بیانگر واقعه جانگداز کربلا
· تاريخ معماري حرم امام حسين (ع) /اسماعیل مجللی
· تعزيه/کیوان پهلوان
· نگاهي به عاشورا پژوهي در غرب/عبدالحسين حاجى ابوالحسنى و محمد نورى
· تعزیه و تئاتر/اسماعیل مجللی
· تعزيه خوان ها ، راويان موسيقي آوازي/محمدجواد بشارتی
· نگاهي به تعزيه و آسيب شناسي آن در ايران امروز /کیوان پهلوان
· تعزیه و سینما/اسماعیل مجللی
· پیدایش موسیقی در تعزیه
· اصطلاحات رایج در تعزیه
· متادرام در تعزیه/فرید میرشکار
· تعزیتی بر مجالس شبیه خوانی/هومن نجفیان
· تاثیر امام رضا بر فرهنگ و هنر ایرانی /اسماعیل مجللی
· کند و کاوی در هنر شبیه خوانی/علی اکبر خلعتبری/هوشنگ سامانی
· مقایسه بخش هایی از نسخه های تعزیه حر در اراک و یالرود نور/علی اکبر خلعتبری
· بازی در بازی
· نگاهي به مصرع خواني )پرسش و پاسخ( در هنر شبيه خواني
· مردم شناسی مراسم شبیه خوانی ( تعزیه )/مسعود گنجعلیخان حاکمی
· تعزیه کرمان
· هنر عشق /وحید کیارسی
· تعزیه؛ جلوه‌ی ناب هنر آئینی/وحید کیاسری
· جستاری بر میراث نیاکا‌ن‌مان /سیاوش قائدی
· تضاد و تقابل در لباس تعزیه
· در آمدی بر تعزیه و تعزیه خوانی

جدیدترین تصاویر





















پیام اهل خانه

ارشيو پيغام کوتاه   

 

کاربران برتر

MemberPoints
1: asad153528
2: Fatemeh83820
3: sss13551
4: ahmadi11457
5: salari1367
6: erfan782
7: iranmenesh746
8: jopar701
9: habib650
10: farahbakhsh650
Learn more
Top 50 Users

عضويت سريع

شناسه :
نام اصلي:
ايميل:
تايپ مجدد:
گذرواژه:
تايپ مجدد:
 

سفارش تبليغات

ورود:
رمز عبور:
 

محل تبلیغات شما

محل تبلیغات شما





محل تبلیغات شما

محل تبلیغات شما





محل تبلیغات شما

محل تبلیغات شما